Uşağın ölkədən getməsinə icazənin verilməsi ilə əlaqədar valideynlər arasında yaranan mübahisələrlə bağlı məhkəmə təcrübəsi

Boşanma halları olduqca keçmiş ər-arvad arasında əmlak, uşaq və digər məsələlərlə bağlı müxtəlif problemlər ortaya çıxa bilir. Belə problemlərdən biri də yetkinlik yaşına çatmayan uşağın xaricə getməsi zamanı ortaya çıxır.

Uşağın valideyni və ya tək getməsi üçün notarial razılıq olmalıdır.

Qanunvericilik Miqrasiya Məcəlləsinin 11.2-ci maddəsi yetkinlik yaşına çatmayan vətəndaşın ölkədən valideynlərinin biri ilə və ya tək getməsi qaydasını nizamlayır. Bu halda qanun universal şərt kimi notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığın olmasını müəyyənləşdirmişdir. Həmin şəxslərdən birinin razılığının olmadığı halda isə, yetkinlik yaşına çatmayan vətəndaşın ölkədən getməsinə yalnız məhkəmə qərar verir.

Hansı hallarda uşağın üstün mənafeyi nəzərə alınmalıdır?

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenum Qərarına əsasən uşaqların üstün mənafelərinin nəzərə alınmasının xüsusi əhəmiyyətini qeyd etmək yerində olardı. Məhkəmələr tərəfindən uşaqların ölkədən getməsinə icazənin verilməsi ilə əlaqədar valideynlər arasında mübahisələrə baxılarkən aşağıdakı hallar üçün uşağın üstün mənafeyi nəzərə alınmalıdır:

  • Uşağın təhsil, peşə hazırlığı, tibbi xidmət, sağlamlığının bərpası, əmək fəaliyyətinə hazırlıq sahəsində xidmətlərdən səmərəli istifadə etməsi
  • İstirahət vasitələrindən bəhrələnməsini təmin etmək məqsədi ilə bütövlükdə uşağın sosial həyata mümkün qədər daha yaxşı cəlb edilməsi
  • Uşağın mədəni və mənəvi inkişafı da daxil olmaqla, şəxsiyyətinin formalaşması halları

Hansı hallarda uşağın fikri nəzərə alınır?

Uşağa onun mənafeyinə toxunan hər hansı məhkəmə araşdırmasının gedişində ya bilavasitə, ya da nümayəndə və ya müvafiq orqan vasitəsilə, milli qanunvericiliyin prosessual normalarında nəzərdə tutulan qaydada dinlənilmək imkanı verilir. Ailə Məcəlləsinin 52-ci maddəsinə əsasən, uşaq ailədə onun maraqlarına toxunan istənilən məsələnin həlli zamanı öz fikrini bildirmək, dinlənilmək hüququna malikdir. Onun maraqlarına zidd olan hallar istisna olunmaqla, 10 yaşına çatmış uşağın fikri mütləq nəzərə alınmalıdır. Həmçinin Ailə Məcəlləsi ilə nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə və ya qəyyumluq və himayə orqanı yalnız 10 yaşına çatmış uşağın razılığı ilə qərar qəbul edə bilər. Həmçinin qərar qəbul edərkən 7 yaşına çatmış uşağın fikrini öyrənə və nəzərə ala bilər. Bundan başqa “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən, valideynlər, digər şəxslər və dövlət orqanları uşağın vicdan, fikir və söz azadlığına hörmətlə yanaşmalıdırlar.

Məhkəmələrdə uşağın dinlənilməsi

Məhkəmələr tərəfindən bu qəbildən olan işlərə baxılarkən, qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış uşağın fiziki və psixoloji vəziyyəti nəzərə alınmaqla dinlənilməsi təmin edilməlidir. Nəzərə alınmalıdır ki, bu dinlənilmə uşağın yaşayış yerində, təhsil aldığı müəssisədə, o cümlədən sosial həyata uyğunlaşdığı şəraitdən ölkəni bir valideyni ilə çıxması səbəbi ilə daimi və ya müvəqqəti məhrum olmasının onun əqli, fiziki və mənəvi inkişafına yaratdığı təsirlərlə əlaqədar uşağın fikirlərinin öyrənilməsi baxımından həyata keçirilməlidir. Ailə qanunvericiliyinin müəyyən yaş həddinə çatmış uşağın fikrinin nəzərə alınması ilə bağlı göstərişləri hər bir işin konkret hallarından və uşağın üstün mənafeyindən çıxış edilərək, onların fikri ilə üst-üstə düşməyən qərarın qəbul olunmasını istisna etmir. Lakin bu cür hallarda uşağın fikrini həlledici hesab etməyən məhkəmə öz mövqeyini işin hallarına və işdə olan sübutlara istinadla əsaslandırmalıdır.

Müəllif: Nəzrin Həsənova

Boşanmış valideynlər uşağı hansı hallarda xaricə apara bilərlər?

Son illərdə bir çox dünya ölkələrində, o cümlədən ölkəmizdə boşanmaların sayının getdikcə artmaqda olduğunu müşahidə edirik. Boşanma sonrasında bir sıra problemlər meydana gələ bilir və elə problemlərdən biri də uşağın xaricə getməsi zamanı ortaya çıxır.

Uşağın ölkədən xaricə getməsi məsələsi hansı qaydalara uyğun olaraq tənzimlənir?

Azərbaycan Respublikasının Miqrasiya Məcəlləsinin 11.2-ci maddəsində yetkinlik yaşına çatmayan vətəndaş ölkədən valideynlərinin biri ilə getdikdə digər valideynin notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığının tələb olunduğu qeyd edilib. Valideynlərdən birinin razılığı olmadıqda, yetkinlik yaşına çatmayan vətəndaşın ölkədən xaricə getməsi məsələsi məhkəmənin qərarı əsasında həll edilir.

ətraflı oxu

Valideynlərini itirmiş və ya valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların övladlığa götürülmə qaydası

Övladlığa götürmə qaydası üç mərhələdə həyata keçirilir:

  • Övladlığa götürmək istəyən şəxslərin uçota alınması;
  • Övladlığa götürmənin uşağın mənafeyinə uyğunluğunun müəyyən edilməsi;
  • Övladlığa götürmə barədə məhkəmə qərarının qəbul edilməsi.

Övladlığa götürmək istəyən şəxslərin uçota alınması

Övladlığa götürmək istəyən şəxslərin uçota alınması Ailə Məcəlləsinin 119-cu maddəsinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Belə ki, e-sosial.az internet portalı üzərindən elektron formada aparılır. Elektron qaydada uçot aparılarkən bir sıra tələblər yerinə yetirilməlidir.

Elektron qaydada övladlığa götürmək istəyən şəxslərlə bağlı uçot aparılarkən yerinə yetirilməli olan tələblər:

  • valideyn himayəsindən məhrum olmuş və övladlığa götürülən uşaq və övladlığa götürmək istəyən şəxs barədə fərdi məlumatlar;
  • valideyn himayəsindən məhrum olmuş və övladlığa götürülən uşağın və övladlığa götürmək istəyən şəxsin sağlamlıq vəziyyəti barədə məlumatlar;
  • valideyn himayəsindən məhrum olmuş və övladlığa götürülən uşağın aşkar olunma şəraitinə dair məlumatlar, valideynləri (olduqda), valideyn himayəsindən məhrum edilmə səbəbləri barədə məlumatlar;
  • əvəllər övladlığa götürülüb-götürülməməsi barədə məlumatlar;
  • övladlığa götürmək istəyən şəxsin təhsili (peşəsi), iş yeri, vəzifəsi barədə məlumatlar;
  • övladlığa götürmək istəyən şəxsin məhkumluğu barədə məlumatlar;
  • övladlığa götürmək istəyən şəxsin yaşayış şəraiti, gəlirləri və öhdəlikləri barədə məlumatlar;
  • övladlığa götürmək istəyən şəxsin əvəllər övladlığa götürən şəxs olub-olmamasına dair məlumatlar.
ətraflı oxu

Aliment ödəməyən şəxsləri hansı cəza gözləyir?

Aliment barədə nələr bilirsiniz? Gəlin  bir yerdə bəzi məsələlərə aydınlıq gətirək. Əslində hər birimiz alimentin nə olduğunu az-çox bilirik.

Aliment nədir?

Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən valideynlər yetkinlik yaşına çatmayan uşaqları saxlamağa borcludurlar. Eyni zamanda nikahı pozulmuş və uşaqlarından ayrı yaşayan valideynlər, atalar və ya analar uşaqlarını saxlamaq üçün müəyyən məbləğdə pul ödəməyə borcludurlar. O məbləğin adı alimentdir.

Hazırkı dövrdə evli və ya nikahına xitam verilmiş insanların ən ciddi problemlərindən biri alimentin vaxtında və ya heç ödənilməməsidir. Bəzən uzun müddət aliment öhdəliyini yerinə yetirməyən valideynlər düşünürlər ki, onları heç bir məsuliyyət tədbiri gözləmir. Lakin bu heç də belə deyil.

Alimentin tutulması tələbinə dair icra işini icra etməkdən boyun qaçıran, gizlənən və ya yeri məlum olmayan şəxslər barəsində icra qanunvericiliyinə əsasən tədbirlər görülür (borclunun əmlakı üzərinə həbs qoymaq və onu satmaq yolu ilə tələbin əmlaka yönəldilməsi, tələbin borclunun əmək haqqına, pensiyasına, təqaüdünə və sair gəlirlərinə yönəldilməsi, tələbin borclunun üçüncü şəxslərdə olan pul vəsaitlərinə və digər əmlakına yönəldilməsi, borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması və s.).

ƏTRAFLI OXU

Hansı hallarda valideyn valideynlik
hüququndan məhrum edilə bilər?

Hər bir valideynin övladları üzərində hüquq və vəzifələri bərabər və eynidir. Uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur və borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir. Valideynləri və ya qəyyumları olmayan, valideyn qayğısından məhrum olan uşaqlar dövlətin birbaşa himayəsindədirlər. Valideyn uşaqların mənəvi inkişafına, fiziki və psixi sağlamlığına xələl yetirməməlidirlər, həmçinin uşaqların tərbiyəsində onların istismarına, təhqir edilməsinə, mənəviyyatının alçaldılmasına, qəddarlığa, kobudluğa, biganəliyə yol verilə bilməz. Valideynlik hüquqlarını həyata keçirərkən uşaqların hüquq və mənafelərinə ziyan vuran valideynlər qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar və öz hüquqlarından məhrum belə oluna bilirlər.

Bəs qanunvericiliklə tənzimlənən bu hallar hansılardır?

Oxumağa davam et “Hansı hallarda valideyn valideynlik
hüququndan məhrum edilə bilər?”